Je kan niet ‘even’ naar bed

“Hoe zou jij het zeggen als je bedoelt dat je gaat slapen en je moet daarin het woord ‘bed’ gebruiken?”, vroeg collega A.

Dat is een rare vraag, nietwaar? Maar ik ken haar al langer dan vandaag, en zei: “Ik zeg dan ‘ik ga naar bed’, niet ‘op bed’, als je dat soms bedoelt”. Dat bedoelde ze inderdaad. Want collega A. is, net als T. en M., een Fries. Wat ertoe leidt dat ik regelmatig geconfronteerd word met Frisismes, wat wij overigens allemaal als Frysismes of Friesismes zouden spellen.

“Maar ‘op bed’ gebruik ik ook: als ik een hele nacht ga slapen, ga ik naar bed, voor een middagdutje ga ik even op bed liggen.”
“Aha! Dan ligt het aan je positie ten opzichte van je dekbed!”, concludeerde ze voorbarig. Maar nee, want ik ga dus heus wel onder mijn dekbed als ik een middagdutje doe. En ook als ik op bed lees, kan dat best met een dekbed over mij heen.
Het verschil zit ‘m misschien wel in de verschillende fases van gaan-slapen. Als ik beneden op de bank zit en zeg “ik ga naar bed” houdt dat in dat ik eerst nog even de vaatwasser herinricht en aanzet, de kat eten geef, mijn tanden poets, lenzen uitdoe en nog een keer naar de wc ga, voor ik daadwerkelijk toe ben aan gaan-slapen. Mijn lief poetst zijn tanden veel korter dan ik, en zegt dus vaak in de badkamer “ik ga vast in bed”.

Deze nuance kennen onze Friese vrienden niet, volgens T. betekent ‘op bed gaan’ zowel de voorbereiding als het in-bed-stappen zelf. En ook maken ze geen onderscheid tussen in bed liggen om een hele nacht te slapen, en kort op bed liggen – Friezen gaan altijd ‘op bed’. Zonder liggen. Maar dat doen ze dan dus wel – ongeacht of dit kort of lang is.

En wat dan als je klaar bent met slapen? Waar een Fries eenduidig op en van bed gaat, kom ik de volgende ochtend uit bed – dat klopt met dat ik er tijdens het slapen in lag. Maar ik zeg niet vlak voor ik opsta ‘ik ga van bed’, als tegenhanger van naar.

Al met al denk ik dat men in het Fries wat gaan-slapen betreft gewoon wat minder nuances kent, maar wel consequenter is.
En dat gebrek aan nuance wordt dan weer gecompenseerd door de uitdrukking: ‘sliepe as in deade poep’.*

Ik zocht een plaatje van een dekbed met de Friese vlag maar dat kon ik niet vinden - beschouw dit maar als een close-up.
Ik zocht een plaatje van een dekbed met de Friese vlag maar dat kon ik niet vinden – beschouw dit maar als een close-up – later tipte collega T. mij over het bed dat hier nu bovenaan staat. Met nog een BzV-boer erop ook!

* als je net als ik denkt dat dat iets is als ‘slapen als een berg stront’ en dus gaat over dat je lekker warm ligt te meuren: fout. Het betekent: slapen als een meerkoet. Dat dat iets positiefs is, moeten we maar aannemen – er zijn geen plaatjes van vredig slapende meerkoeten te vinden.

2 reacties

  1. Dina zegt:

    Die uitdrukking is geweldig! Leuk geschreven. Een vriendin van mij zegt altijd dat ze haar voeten (maar dan in het Fries) gaat scheren. Het heeft even geduurd (lees anderhalf jaar) voordat ik doorhad dat zij niet haar behaarde voeten ging scheren, maar haar benen. Blijkbaar is voet en been hetzelfde woord. (klopt dat?)

  2. De fryske collega van Marieke zegt:

    Ik moest er even over nadenken, maar dat klopt Dina. Onder ‘Fuoten’ verstaan wij ‘Friezen’ zowel de voet als het been. Mijn beppe zou het misschien nog over ‘skonken’ kunnen hebben als vertaling voor benen, maar dat is een beetje ouderwets Frysk :-)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *